در راستای عمومی کردن ریاضیات و آشنایی هرچه بیشتر خانوادهها با کاربرد ریاضیات در زندگی اجتماعی، اول تا دهم آبان هر سال را دهه ریاضیات نامگذاری کردهاند.
دهه ریاضیات بهترین فرصت برای معرفی ریاضیات است و به عبارتی عمومی کردن ریاضیات که شعار انجمن ریاضی ایران است. واضح است که بهترین مکان برای تحقق این امر مدرسه و دانشگاه است. ریاضیات هرگز کهنه نمیشود،کشف های تازه و ابزار های تازه در ریاضیات،به معنای دور ریختن کشف های قبلی و کنار گذاشتن ابزار های پیشین نیست.پیشرفت ریاضیات،به معنای نابودی ریاضیات کهن و جانشینی اندیشه های نو نیست، بلکه به این معناست که لباس تازهای بر قامت ریاضیات بدوزیم، اندیشه های پیشین را سوهان بزنیم، نیازهای تازه را (چه برای حل دشواریهای زندگی و چه برای شناخت بهتر طبیعت)، با دقیقتر کردن ابزار کار خود، یعنی ریاضیات، برطرف کنیم. من خیلی موافق یک زمان خاص برای بزرگداشت یک چیز نیستم. اما ریاضیات یکی از آن پدیدههای عصر کنونی است که همیشه و همه جا در باره آن باید حرف زد. ریاضی در زندگی روزمره پیوسته جریان دارد و مخصوص یک دهه و یک روز نیست. اگر کسی کاربرد ریاضی در زندگی روزمره را درک نکند، ریاضی برایش خسته کننده و نفرت انگیز است. با اینکه بهترین ورزش فکری در مسایل ریاضی نهفته است، محققین علوم تربیتی و روانشناسی میگویند نگرش مثبت یا منفی نسبت به یک درس میتواند در موفق بودن یا نبودن شخص در آن رشته تأثیر بگذارد. لذا جهت پر بار برگزار کردن این دهه کلیه ریاضی دوستان ، دبیران ، اساتید و دانشجویان و دانشآموزان دست در دست هم داده و با نگرشی نوین و کارآمد در پیشبرد اهداف عمومی کردن آموزش ریاضی قدم هایی هر چند کوچک برداریم واین قدمهای کوچک من و تو و ما اگر در مسیرش قرار گیرد استوار چون کوه گردید و در بلند مدت اهداف اصلی و اساسی نمایان خواهد گردید و این کار یک کار جمعی است که می شود و میتوانیم . به امید روزی که دانشآموزان و دانشجویانی تربیت کنیم که تفکر و اندیشهشان بر مبنای منطق ریاضی باشد.
قرنها پیش، یک کتابخانه معتبر اسلامی عددنویسی عربی را به جهان معرفی کرد. با اینکه این کتابخانه مدتهاست که از میان رفته، تحولی که در ریاضیات ایجاد کرد دنیا را تغییر داد.
بیتالحکمه، کتابخانه بزرگ بغداد، خیالی به نظر میرسد: هیچ ردپایی از این کتابخانه باستانی که در قرن هفتم هجری تخریب شده وجود ندارد. به همین دلیل نمیتوانیم با اطمینان مکان دقیق آن را بدانیم یا اینکه چه شکلی بوده است.
اما این آکادمی پرآوازه بغداد واقع یک مرکز قدرتمند فکری در دوران طلایی دانش اسلامی و محل تولد مفاهیم ریاضی مانند صفر و دستگاه عددنویسی “عربی” است که امروز استفاده میکنیم.
بیتالحکمه که در اواخر قرن دوم هجری به عنوان کتابخانه خصوصی هارونالرشید تاسیس شد، سی سال بعد به دانشگاهی تبدیل شد که دانشمندان را از سراسر جهان به بغداد کشاند. آنها جذب فضای فکری پرجنب و جوش و بدیع شهر و همچنین آزادی بیان بیتالحکمه شدند که دانشوران مسلمان، یهودی و مسیحی اجازه تحصیل در آن داشتند.
بیتالحکمه که مجموعه آرشیو آن از نظر اندازه به ابهت فعلی کتابخانه بریتانیا در لندن یا کتابخانه ملی پاریس بود، در نهایت به مرکزی بیرقیب برای مطالعات علوم انسانی و علوم محض تبدیل شد که شامل ریاضیات، نجوم، پزشکی، شیمی، جغرافی، فلسفه، ادبیات، هنر و هچنین برخی موضوعات مشکوک مانند کیمیاگری و ستارهشناسی میشد.
از آنجا که اثری از این کتابخانه عظیم باقی نمانده، حدس زدن شکل بنای آن نیازمند تخیلی قوی است. برای مثال میتوانید بنای سیتادل در سریال بازی تاج و تخت یا کتابخانه هاگوارتز در داستان هری پاتر را تصور کنید. اما یک نکته را در مورد بیتالحکمه به یقین میدانیم: این آکادمی به وجود آورنده یک رنسانس فرهنگی بود که مسیر ریاضیات را کاملا عوض کرد.
بیتالحکمه در جریان محاصره و سقوط بغداد به دست مغولها در سال ۶۵۶ هجری قمری تخریب شد. به روایت افسانهها تعداد نسخههای خطی که به رود دجله انداخته شد به قدری زیاد بود که آب آن به رنگ جوهر سیاه در آمد. اما این آکادمی در دوران شکوفایی، یک زبان ریاضی انتزاعی و قدرتمند معرفی کرد که بعدها در امپراتوری اسلامی، اروپا و در نهایت همه دنیا به کار گرفته شد.
جیم خلیلی، استاد فیزیک دانشگاه ساری در بریتانیا که همچنین در ترویج علم برای مخاطب عام از طریق برنامههای رادیویی و تلویزیونی فعالیت میکند، معتقد است که “آنچه اهمیت دارد مکان دقیق و زمان ساخت بیتالحکمه نیست، بلکه بسیار جالبتر از آن تاریخ ایدههای علمی و چگونگی گسترش آنهاست. “
برای یافتن ردپای میراث ریاضی بیتالحکمه باید کمی در تاریخ جلو برویم. به مدت چند قرن تا زمان افول رنسانس ایتالیایی، یک نام در اروپا هممعنای ریاضیات به شمار میرفت: لئوناردوی پیزایی که پس از مرگ با نام فیبوناچی معروف شد. این ریاضیدان ایتالیایی که در سال ۱۱۷۰ میلادی در پیزا متولد شد، تحصیلات ابتدایی خود را در شهر بجایه در شمال آفریقا و در الجزایر امروزی انجام داد. فیبوناچی وقتی حدودا ۲۰ ساله بود مسحور ایدههایی شد که از هندوستان و از طریق امپراتوری ایران به غرب میرسید و به همین دلیل به خاورمیانه سفر کرد. وقتی که به ایتالیا بازگشت، لیبراباتچی (کتاب محاسبات) را منتشر کرد که یکی از اولین آثار غربی در توصیف دستگاه عددنویسی هندی-عربی بود.
مریم میرزاخانی فقید، اولین زن و اولین ایرانی برنده مدال فیلدز و استاد تمام دانشگاه استنفورد در میان هفت زن دانشمندی است که دنیا را تغییر دادهاند.
وی در ابتدا رویای نویسنده شدن را در سر داشت و به هنگام نوجوانی در دوره دبیرستان به استعداد خیرهکننده خود در ریاضیات پی برد. زمینهای که تا آخر عمر پیرامون آن تلاش کرد و موفقیتهای بزرگی را رقم زد.
میرزاخانی در سال ۱۹۹۴ میلادی، به عنوان اولین دانشجوی ایرانی انتخاب شد که مدال طلای المپیاد جهانی ریاضیات را کسب کرد و از ۴۲، نمره ۴۱ را به دست آورد.
وی پس از دریافت مدرک کارشناسی ریاضی از دانشگاه شریف، تحصیلات خود را در دانشگاه “هاروارد” ادامه داد. میرزاخانی پیش از این توانسته بود اثبات سادهای برای یک قضیه پیچیده ریاضی را در ماهنامه انجمن ریاضی آمریکا به چاپ برساند. او تا مقطع دکتری به تحصیل در هاروارد ادامه داد، پس از آن به “پرینستون” رفت و پس از اخذ درجه استاد تمامی در این دانشگاه، از سپتامبر ۲۰۰۸ به تدریس در دانشگاه “استنفورد” مشغول شد.
از او افتخارات زیادی به جا مانده، از قرار گرفتن در فهرست ۱۰ نفره نشریه “پاپیولر ساینس” به عنوان افرادی که افقهای تازهای در مرزهای جهان گشودهاند تا دریافت مدال فیلدز که بالاترین نشان افتخار در رشته ریاضی است.
میرزاخانی فقید راجع به تحقیقات خود گفته بود که هرچه بیشتر وقت خود را صرف ریاضیات میکرد، هیجانزدهتر میشد.
این دانشمند بزرگ ایرانی در سال ۲۰۱۷ میلادی جهان را بهدرود گفت ولی سهم ارزندهای در زمینه ریاضیات به جا گذاشت.
فعالیت شگفتانگیز میرزاخانی در علم، راه را برای بسیاری از ریاضیدانان زن جهان هموار کرد.
