مباحث ویژه ریاضی

متن گفتگو خبرگزاری ایسنا با آقای دکتر علی رجالی
معلم و عضو هیئت موسس خانه ریاضیات اصفهان

مشاهده صفحه مورد نظر

انتشاریافته در تاریخ 27 شهریورماه 1397منبع: ایسنا

دسته‌بندی: علم و فناوری ایران
کد خبر: 97062613439
خبرنگار: 71624

از کنکور و آزمون‌های ورودی مدارس خاص تا قراردادهای “صوری” بین‌المللی وزارت علوم در حوزه ریاضی
بررسی دلایل اُفت ریاضیات در ایران

 

عضو هیئت‌علمی دانشگاه صنعتی اصفهان ضمن بررسی وضعیت ریاضیات در ایران گفت: ما زمانی “خیام‌”ها و “ابوعلی سینا”ها را در ریاضی کشورمان داشتیم، الان هم داریم و این توان وجود دارد؛ به شرط این‌که وضعیت آموزشی کشورمان اصلاح شود. چرا که کنکور و آزمون‌های ورودی مدارس خاص آموزش ریاضی در ایران را از بین برده‌اند. همچنین آموزش ریاضی نیاز به معلمان عاشق دارد، اما با وضع فعلی آموزش‌وپرورش و بی‌توجهی به معلمان نمی‌توان آموزش خوب ریاضی را تضمین کرد.

دکتر علی رجالی در گفت‌وگو با ایسنا، آماده‌سازی برای آزمون‌های ورودی مدارس و کنکور در مقاطع مختلف تحصیلی را دلیل غفلت دانش‌آموزان و دانشجویان از حل مسئله دانست و گفت: کنکور و آزمون‌های ورودی مدارس خاص آموزش ریاضی در ایران را از بین برده‌اند.

رجالی درباره تاثیر کنکور بر آموزش ریاضی گفت: دانش‌آموز درصورتی می‌تواند ریاضی را یاد بگیرد که بتواند خودش درباره ریاضیات فکر و مفاهیم را درک کند و وقت حل کردن مساله داشته باشد؛ نه این که مجبور شود با سرعت مسائل را حفظ کند. متاسفانه آزمون‌های ورودی مدارس خاص و کنکور باعث شده دانش‌آموزان و دانشجویان از حل مساله غفلت کنند و سعی کنند آزمون‌های چند گزینه‌ای را با روش‌های غلطی که موسسات کنکوری آموزش می‌دهند حفظ کنند.

فارغ‌التحصیل دانشگاه استنفورد با بیان اینکه آموزش ریاضی ما اصطلاحا تبدیل به «تدریس برای تست» شده، درباره شیوه‌ آموزش ریاضی در کشورهای دیگر گفت: شیوه‌های آموزش در کشورهای مختلف متفاوت است، بهترین کشورهایی که آزمون‌های «تیمز» نشان داده در ریاضیات موفق هستند، کشورهای کره، ژاپن، سنگاپور، چین و فنلاند است؛ نحوه‌ آموزش در این کشورها به صورت توجه به حل مساله  به جای حفظ کردن روش‌های حل مساله است. اگر بخواهیم مشکل «تدریس برای تست» آموزش ریاضی را حل کنیم، باید از الگوهای کشورهای پیشرفته مانند سنگاپور، چین، ژاپن و فنلاند استفاده کنیم.

وی با اشاره به مطالعات انجام شده درباره حقوق معلمان در کشورهای توسعه‌یافته، خاطرنشان کرد: ما مطالعاتی را در کشورهای توسعه‌یافته انجام‌داده‌ایم که نشان می‌دهد آموزگاران حقوق بیشتری نسبت به استادان دانشگاه، حقوق‌دانان یا پزشکان دریافت می‌کنند؛ البته کشوری مانند آمریکا در این لیست وجود ندارد، دلیل موفقیت کشور آمریکا این است که مهاجران آن کشور را اداره می‌کنند؛ خوانندگان را به خواندن گزارش «before it is too late» ارجاع می‌دهم. در پایان این گزارش آمده است که مردم آمریکا متوجه نمی‌شوند آموزش ریاضی و علوم این کشور به دلیل این‌که صنعت، تجارت و اقتصاد آن توسط مهاجران، یعنی افرادی که در کشورهای دیگر آموزش دیده‌اند و می‌روند آمریکا کار می‌کنند، اداره می‌شود ایراد دارد. در ایران اگرچه چنین وضعیتی را نداریم، اما آموزشمان ایراد دارد؛ زیرا در دوره دبیرستان و دوره کارشناسی به معلم توجه نمی‌شود، همه‌ برنامه‌های درسی ما تحت‌الشعاع آزمون‌ها قرار گرفته و کارتل کنکور تمام سیستم آموزشی ما را فلج کرده؛ بعد از آن هم مقاله‌نویسی، عدم امکان استخدام اساتید توسط خود دانشگاه‌ها، عدم امکان پذیرش دانشجو توسط خود دانشگاه‌ها و درنتیجه عدم قبول مسئولیت آموزش توسط دانشگاه‌ها باعث شده که دانشگاه‌های ما نتوانند نیروهایی را تربیت کنند که به درد جامعه بخورند.

به جای مراکز علمی دانشگاهی موسسات تولید مدرک داریم

این استاد دانشگاه با انتقاد به وضعیت آموزش ریاضی در دانشگاه‌ها گفت: متاسفانه با ایجاد دانشگاه آزاد ما دیگر دانشگاه نداریم، ما به جای مراکز علمی دانشگاهی، موسسات تولید مدرک داریم. دانشگاهی که نتواند خودش دانشجو و عضو هیئت‌علمی بگیرد و خودش برنامه درسی بنویسد دیگر دانشگاه نیست. دانشگاه‌ها هم در ایران وارد مقوله تست‌زنی برای دوره‌های بالاتر و بعد تهیه‌ مقالات بی‌ارزش تحت عنوان ISI شده‌اند.

رجالی افزود: ما الان به مرزی رسیدیم که دانشگاه‌های ما خودشان نمی‌توانند تصمیم بگیرند و دولت برایشان تصمیم‌گیری می‌کند. کجای دنیا یک وزارت علومی وجود دارد که به دانشگاه بخشنامه می‌دهد؟! من نمی‌دانم این سیاست را از کجا گرفته‌ایم، مگر دانشگاه تولید ملی ماست؟! دانشگاه از خارج وارد ایران شده، اما الان وزارتخانه‌ای هست که به ما می‌گوید چگونه بنویسیم و چگونه کار کنیم.  

برنده هجدهمین دوره جایزه ترویج علم ایران، با بیان این‌که هر طرح متمرکزی در دانشگاه‌ها به شکست منجر می‌شود، درباره طرح «کهاد» گفت: اگر دانشگاهی خودش با توجه به امکاناتش و دانشجویانی که پذیرش کرده، نیازهای منطقه خود را برنامه‌ریزی کند حتما موفق می‌شود، اما تضمینی وجود ندارد که برنامه‌ای که در دانشگاه امیرکبیر اجرا می‌شود و موفق است در دانشگاه سیستان وبلوچستان هم موفق باشد. هر برنامه متمرکزی که از وزارت علوم به دانشگاه‌ها ابلاغ شود، محکوم به شکست است و این را بارها تجربه کرده‌ایم و متاسفانه باز هم داریم ادامه می‌دهیم.

امکان حل مسائل کشور با ریاضی

اولین ایرانی برنده جایزه جهانی “پل اردوش” با اشاره به تاسیس مرکز پژوهش‌های آماری توسط او و مرحوم دکتر علی‌مرادی و چند تن دیگر در دانشگاه صنعتی اصفهان درباره این مرکز و سرنوشتش گفت: اگر در دانشگاه صنعتی اصفهان بخواهیم برنامه‌ریزی کنیم، باید دانشجو را طوری تربیت کنیم که در مراکز صنعتی اصفهان بتواند کار کند؛ اما ما مجبوریم از برنامه‌های متمرکز وزارت علوم پیروی کنیم. چند سال پیش مرحوم دکتر علی‌مرادی و دوستانشان به همراه من، مرکزی را در دانشگاه صنعتی اصفهان ایجاد کردیم به نام مرکز پژوهشی آمار، کار ما این بود که به صنایع مراجعه می‌کردیم و مسائلی که در رابطه با آمار داشتند یا مسائلی که به وسیله آمار قابل حل بود را میافتیم، با دانشجویان در میان می‌گذاشتیم و تلاش می‌کردیم آن مسائل را حل کنیم. زمانی ما این کار را کردیم که هیچ‌کس نمی‌دانست آمار می‌تواند برای صنایع مفید باشد. خیلی از دانشجویانی که با این روش تربیت شدند، الان در همان صنایع مشغول به کار هستند، یعنی این مرکز جنبه کارآفرینی هم داشت؛ البته این مرکز حدود سیزده چهارده سال پیش به دلیل این‌که رییس وقت دانشکده معتقد بود کار استاد صرفا تدریس و پژوهش‌های دانشگاهی است و این مرکز متناسب کارهای دانشگاهی نیست، تعطیل شد.

رجالی ادامه داد: باید بتوان برای فارغ‌التحصیلان و دانشجویانی که خلاقیت دارند، متناسب با محیط دانشگاه‌ها شرایط کارآفرینی را فراهم کرد تا مشکلات صنایع و مسائل مختلف اجتماعی را که می‌توان به کمک ریاضی حل کرد، برطرف کنند. ریاضی این توانایی را دارد که مسائل کشور را بتوان با آن حل کرد.

عضو هیئت مؤسس خانه ریاضیات اصفهان با اشاره به گذشته‌ درخشان ایران در ریاضی گفت: من و دوستانم مسابقات ریاضی را در ایران راه انداختیم که باعث شد افرادی مانند مرحوم “مریم میرزاخانی” و دیگران معرفی شوند. ما امسال در کنگره بین‌المللی ریاضی سخنران مدعو از داخل ایران داشتیم، یعنی افرادی را شناساییکردیم که خوشبختانه به آن‌ها رسیدگی شد؛ رفتند خارج از کشور تحصیل کردند و الان برگشته‌اند البته بعضی‌ها هم برنگشته‌اند؛ اما همه‌ آن‌ها به نام ایران ریاضی را پیش بردند. ما یک زمانی “خیام‌”ها و “ابوعلی سینا”ها را در ریاضی کشورمان داشتیم، الان هم داریم و این توان وجود دارد؛ به شرط این که وضعیت آموزشی کشورمان اصلاح شود.

وی یکی از دستاوردهای آموزش ریاضی در ایران را پایه‌گذاری خانه‌های ریاضیات معرفی کرد و درباره این مراکز و اهمیت کارگروهی در آن‌ها گفت: تاسیس این خانه‌ها از اصفهان شروع شد. ما در این خانه‌های ریاضیات توانستیم فضایی را ایجاد کنیم که دانش‌آموزان دبستان به جای روبه‌رو شدن با ترس از ریاضی با ابزارهای ریاضی و بازی‌های ریاضی آشنا شوند. ما در خانه ریاضیات در سطح دانشگاهی دانشجوهایمان را آموزش می‌دهیم که کارهای گروهی و کارهای بین رشته‌ای انجام دهند. الان در هیچ جایی نمی‌توان بدون کارگروهی پروژه‌ای را پیش برد؛ یک فرد نمی‌تواند در اتاق را ببندد و مشغول انجام تحقیقات شود. نیاز است که از متخصصان مختلف استفاده شود تا یک پروژه‌ به سرانجام برسد. دیگر زمان آن گذشته که یک نفر در اتاق را ببندد و درباره نظریه جبر یا آنالیز تحقیق کند. الان باید انجام کارهای بین رشته‌ای و گروهی متداول شود. ما در خانه‌های ریاضیات علاوه بر تمام مشکلاتی که برای نگهداری از خانه‌ها داشتیم، تلاشمان را انجام داده‌ایم.

به گفته‌ دکتر رجالی که یکی از بنیانگذاران مسابقات ریاضی در ایران است، این مسابقات در دهه 60 و زمانی که ایران با«افت ریاضی» روبه‌رو بود، پایه‌گذاری شد و تلاش شده تا افراد به ریاضی جذب شوند.

وی یکی از دستاوردهای این مسابقات را معرفی مریم‌میرزاخانی به جامعه ریاضی کشور عنوان کرد.

این استاد دانشگاه با بیان این‌که «من نگرانم که مانند الان می‌گویند چرا قبل از این که کشور دچار مشکلات اقتصادی شود، اقتصاددانان اقدامی نکردند در آینده بگویند که چرا قبل از این‌که ریاضی در ایران دچار بحران شود، ریاضیدانان اقدامی نکردند؟!» گفت: چهل سال است که کار من گفتن مسائل و مشکلات ریاضی بوده و من نگرانم که بعدا بگویند که چرا ریاضیدانان کاری نکردند، درصورتی که ما مسابقات ریاضی را پایه‌گذاری کردیم؛ الان آموزش ریاضی نیاز به معلمان عاشق دارد، اما با وضع فعلی آموزش‌وپرورش و بی‌توجهی به معلمان نمی‌توان آموزش خوب ریاضی را تضمین کرد.

توان ‌پیشرفت جوانان ما وجود دارد اما …

رجالی درباره وضعیت فارغ‌التحصیل مقطع کارشناسی با کارشناسی ارشد ریاضی گفت: این فارغ‌التحصیلان مجموعه‌ای از افرادی هستند که هیچ توانایی ندارند و فقط آماده شده‌اند تا در مقاطع بالاتر ادامه تحصیل دهند. این درحالی است که موفقیت امثال مرحوم “مریم میرزاخانی” و جوانانی که از خانه‌های ریاضیات به کشورهای خارجی رفتند، نشان می‌دهد که توان پیشرفت جوانان ما وجود دارد.

وی درباره مراودات علمی بین‌المللی دانشگاه‌ها در حوزه ریاضیات با اشاره به اینکه بیشتر ارتباطات، فردی است و قراردادهای بین وزارت علوم و دانشگاه‌های خارجی اغلب «صوری» است، گفت: تمام دانشگاه‌های دنیا با هم ارتباط دارند، اساتید می‌توانند بروند بیایند، الان مخصوصا با وجود اینترنت خیلی این امکان وجود دارد که بتوانند درگیر شوند؛ اما عملا بخشنامه‌های وزارت علوم به دانشجویان و استادان اجازه نمی‌دهد که خودشان درگیر شوند. اگر استادی بخواهد با یک دانشجو کار کند یا گروهی بین استادان ایرانی و خارجی کار کنند، متاسفانه با هزار مشکل روبه‌رو خواهند شد.

رجالی ادامه داد: مراوده یک طرفه معنا پیدا نمی‌کند، ما باید این امکان برایمان فراهم شود که یک نفر که دانشیار یا استاد دانشگاه یکی از دانشگاه‌های خارجی است، به عنوان استاد یا دانشیار در دانشگاه‌های ایران استخدام شود درصورتی که این قانون وجود ندارد و برای این که یک استاد را جذب کنیم، باید از مکانیزم وزارت علوم فرم‌های جذب را پر کند، گزینش شود و سپس وارد دانشگاه شود. وقتی هم که وارد دانشگاه شد به او «استادیار صفر کیلومتر» می‌گویند. پس ما مراوده از خارج نداریم.

این استاد دانشگاه درباره مشکلات دانشجویان برای گذراندن فرصت‌های مطالعاتی در خارج از کشور و استادان گفت: دانشجویان با هزار مشکل برای گذراندن فرصت مطالعاتی به خارج از کشور می‌روند. سال گذشته در روز جبر در خانه ریاضیات، میزگردی را درباره مشکلات خروج دانشجویان از ایران برای فرصت مطالعاتی برگزار کردیم. تمام مسائل در آن میزگرد تشریح شد و مباحث مطرح شده در آخرین شماره خبرنامه انجمن ریاضی ایران هم چاپ شده است. در حال حاضر دانشجوی ما به دلیل مسائل مالی و اجرایی نمی‌تواند به راحتی از دوره فرصت مطالعاتی‌اش در خارج از کشور استفاده کند و در محیط های علمی مباحث علمی را بیاموزد و این مباحث را به ایران منتقل کند؛ خیلی از دانشجویان به دلیل این که ویزاگرفتن مشکل شده از گذراندن فرصت مطالعاتی در خارج از کشور صرف‌نظر می‌کنند. ما در صورتی می‌توانیم مراودات بین‌المللی موفقیت آمیز داشته باشیم که هم از ایران افراد بروند و هم از دانشگاه‌های خارج از کشور ریاضیدانان و دانشجویان به ایران بیایند. الان بسیاری از استادان ایرانی که در دانشگاه‌های خارج از کشور هستند، تمایل دارند تمام یا مدتی از خدمت خود را در ایران بگذرانند؛ مثلا اگر فرصت مطالعاتی دارند فرصت مطالعاتی‌شان را در ایران بگذرانند، اما محملی وجود ندارد که ما از این مساله استفاده کنیم.

راهکار چیست؟

عضو هیئت‌علمی دانشگاه صنعتی اصفهان استقلال دانشگاه‌ها و حذف رشته‌های علوم‌پایه از دانشگاه‌های کوچک را راهکار برون‌رفت از وضعیت فعلی معرفی کرد و افزود: سازمان سنجش فقط باید سنجش کند. منظور ما این نیست که کنکور باید حذف شود؛ اصلا حذف کنکور مفهوم پیدا نمی‌کند. ما در سال 81 از طرف خانه ریاضی اصفهان و با همکاری تمام متخصصان کنکور جلساتی گذاشتیم، کمیته‌ای تشکیل شد و کمیته به یک جمع‌بندی رسید و آن جمع‌بندی را برای تصحیح نهایی برای همه فرستاد؛ بعد از تصحیح، طرح را به مجلس فرستادیم و مجلس در حال تصویب آن بود که متاسفانه کارتل کنکور اجازه نداد آن طرح پیاده شود و طرحی با عنوان “حذف کنکور” جایگزین آن شد که هنوز هم می‌دانیم قابل اجرا نیست.

وی در پایان درباره جزئیات طرح ارائه شده به مجلس در سال 81، گفت: “جداسازی سنجش از پذیرش و واگذاری پذیرش به دانشگاه‌ها؛ یعنی سنجش توسط سازمان سنجش انجام شود، ولی خود دانشگاه‌ها بر اساس نمرات دبیرستان و نمرات آزمون سنجش برای پذیرش دانشجو تصمیم‌گیری کنند”، “جداسازی دروس عمومی از تخصصی و درنظر گرفتن دروس عمومی به عنوان حداقل مورد نیاز برای ورود به دانشگاه‌ها؛ به این معنی که برای رتبه‌بندی دروس تخصصی درنظرگرفته شود، ولی دانش‌آموز ملزم به داشتن حداقل نمره‌ای برای دروس عمومی باشد”، “قابل‌تکرار بودن آزمون‌های سازمان سنجش؛ یعنی اگر دانش‌آموز در کنکورش موفق عمل نکرد، بتواند آزمون دیگری بدهد درواقع در یک سال چند کنکور برگزار شود که این باعث کاهش استرس میان داوطلبان می‌شود” و “آزمون‌های مدرسه‌ای استاندار شوند” از جمله جزئیات طرح ارائه‌شده به مجلس بود که در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس تصویب و به صحن علنی فرستاده شد؛ اما در صحن علنی به جای این طرح، طرح حذف کنکور مطرح و تصویب شد. همان زمان هم ما گفتیم که این طرح غیراجرایی است، اما آن را تصویب کردند و طرح ما را کنار گذاشتند.

تشکیل حلقه مطالعه راهکارهای تبدیل آموزش از رده خدمات به رده تولید

7 آذر 1392 

صورتجلسه

مركز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

به دنبال تلاش در رابطه با ارتقاء جایگاه آموزش در ایران، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت حلقه‌ای را تشکیل داده است. این حلقه در خانه ریاضیات اصفهان مستقر می‌شود و یکی از حلقه‌های پشتیبان اندیشکده علم خواهد بود و لازم است گزارشات دوره‌ای از فعالیت‌های انجام شده به اندیشکده مذکور ارائه گردد.
حلقه‌ها محفل‌های خودجوش و پرانگیزه متشکل از اندیشمندان و صاحبنظرانی هستند که مایلند داوطلبانه در یکی از زمینه‌های مرتبط با الگوی پیشرفت به بحث و تبادل نظر و هم‌اندیشی بپردازند. از جمله اهداف محوری این حلقه‌ها آن است که گفتمان‌های عالمانه و نخبگانی و کارشناسانه حول موضوعات مرتبط با پیشرفت شکل گیرد، ظرفیت‌های علمی و تخصصی جامعه شناسایی و بتدریج بسترهایی برای نقش آفرینی آنها مهیا گردد. لذا تعامل مرکز با حلقه‌ها از نوع پروژه محوری و تامین اعتبار انجام یک پروژه نیست. حلقه‌ها می‌بایستی در صورت نیاز هزینه‌های انجام پروژه‌ها را از منابع دیگری تامین نمایند. آقای دکتر علی رجالی برای مدت سه سال بعنوان دبیر حلقه مذکور منصوب شدند.
جلسه اول با حضور اساتید و بزرگواران در روز پنجشنبه 7 آذر 1392 از ساعت 10 صبح الی 12 ظهر در محل خانه ریاضیات اصفهان برگزار شد. در این جلسه ضمن تبیین مساله و توافق روی اصول آن، تلاش شد تا ضمن تشکیل حلقه نسبت به برنامه‌ریزی انجام کار، تعریف پروژه‌های مورد نیاز جهت آماده نمودن طرح و تعیین نقشه راه برای حصول به نتیجه بحث‌هایی ایراد شد. بعلاوه، آقای مهندس نوید، دبیر کل شورای عالی آموزش و پرورش در رابطه با فعالیت‌های تحقیقاتی و نتایج منعکس شده در سند ملی آموزش و پرورش برای ارتقاء جایگاه آموزش در کشور، آقای کیامنش پیرامون تحقیقات انجام شده در سطح بین‌المللی در این راستا، آقای دکتر رنانی و آقای دکتر عماد زاده در مورد اقتصاد آموزش و پرورش سخنان و نظرات خود را ایراد فرمودند.
حضار جلسه را جناب آقایان دکتر رضا اسماعیلی، دکتر علیرضا کیامنش، مهندس مهدی نوید ادهم، دکتر علی زینل همدانی، دکتر علی دانایی، دکتر رنانی، دکتر مصطفی عمادزاده، دکتر سروش علیمرادی و دکتر علی رجالی تشکیل دادند. 

---

بسمه تعالی
دومین جلسه حلقه مطالعه راهکارهای تبدیل آموزش از رده خدمات به رده تولید
پنج‌شنبه 22 اسفند 1392، خانه ریاضیات اصفهان

صورتجلسه   

16:00 تا 16:05 خیر مقدم مدیر خانه ریاضیات اصفهان و معرفی اعضای حاضر
16:05 تا 16:15 بیان مجدد مسأله توسط دبیر حلقه
16:15 تا 16:40 مباحث کلی در رابطه با مسأله و صورت جلسه اول
16:40 تا 17:00 معرفی گروه آسمان توسط آقای اسماعیل‌زاده
17:00 تا 17:30 راهکار کسب اطلاعات در مورد میزان هزینه خانواده‌ها در زمینه آموزش فرزندان خود
17:30 تا 18:15 طرح اولین سئوال و بحث پیرامون آن: شاخص‌های توسعه‌یافتگی و راهکارهای تعیین رابطه بین هزینه‌های آموزش و این شاخص‌ها
18:15 تا 19:00 طرح دومین سئوال و بحث پیرامون آن: تعریف شاخص ارزش‌گذاری به آموزش در یک کشور و راهکارهای بررسی رابطه آن با شاخص توسعه‌یافتگی (حاصل از بحث اول)
19:00 تا 19:30 طرح سومین سئوال و بحث پیرامون آن: تعیین شاخص ارزش‌گذاری به کار معلم و شخصیت آن‌ها. راهکار تعیین رابطه این شاخص با شاخص توسعه‌یافتگی
19:30 تا 19:45 طرح چهارمین سئوال، بررسی سیاست وزارت آموزش و پرورش در رابطه با جذب کمک‌های مردمی و عدم تلاش در جهت جذب کمک‌های دولتی و بحث پیرامون این موضوع
19:45 تا 20:00 جمع‌بندی نظرات و برنامه‌ریزی ادامه کار
20:00 تا 20:45 نماز و شامکسانی که دعوت را پذیرفته‌اند :
– آقای مهندس محمدعلی اسماعیل‌زاده اصل – آقای دکتر رضا اسماعیلی – آقای دکتر پیرایی – آقای دکتر علی دانایی – آقای دکتر علی رجالی – آقای دکتر علی زینل همدانی – خانم زهرا شکوهی – آقای دکتر سروش علیمرادی – آقای دکتر مصطفی عمادزاده – خانم مریم قائمی – آقای دکتر علی‌رضا کیامنش – آقای مهندس عبدالحسین نفیسی – خانم ندا همتی‌پور

دومین جلسه حلقه با سخنان جناب آقای دکتر علی دانایی، خیر مقدم ایشان و معرفی اعضای حاضر آغاز شد. سپس صورت مسئله به‌همراه مباحث کلی در رابطه با آن و همچنین صورت جلسه اول، توسط دبیر حلقه جناب آقای دکتر علی رجالی مطرح شد. 

حاضرین جلسه : آقای مهندس محمدعلی اسماعیل‌زاده اصل، آقای دکتر رضا اسماعیلی، آقای دکتر پیرایی، آقای دکتر علی دانایی، آقای دکتر علی رجالی، آقای دکتر علی زینل همدانی، خانم زهرا شکوهی، آقای دکتر سروش علیمرادی، آقای دکتر مصطفی عمادزاده، خانم مریم قائمی، خانم ندا همتی‌پور
غائبین جلسه : آقای دکتر علی‌رضا کیامنش و آقای مهندس عبدالحسین نفیسی

---

سومین جلسه حلقه مطالعه راهکارهای تبدیل آموزش از رده خدمات به رده تولید

پنجشنبه 13 شهریور 1393

 2013 Global Teacher Status Index

علم بهتر است یا نفت؟!        

پیرو دو جلسه قبل حلقه مطالعه راهکارهای تبدیل آموزش از رده خدمات به رده تولید، سومین جلسه از ساعت 10 تا 15 روز پنجشنبه 13 شهریور 1393 در محل خانه ریاضیات اصفهان تشکیل خواهد شد. دستور جلسه پیشنهادی :

طرح مجدد مسئله و ارائه گزارشی از مطالعه مشابه در موارد ارزشگذاری به معلمان در انگلستان و نیز گفتگوهای دبیر حلقه در کانادا توسط دبیر حلقه،  استماع نظرات جناب آقای مهندس نفیسی، استماع نظرات، تجارب و مطالعات جناب آقای دکتر سرکارآرانی، گزارش آقای دکتر اسماعیلی در مورد طرح تغییر نگرش جامعه و مسئولان نسبت به جایگاه آموزش و پرورش، گزارش خانم ندا همتی پور از حقوق معلمان در کشورهای مختلف و بررسی وضعیت هزینه‌ها براساس دهک‌های مختلف درآمدی بر مبنای اطلاعات بانک مرکزی و اظهارنظر در مورد مطالعات لازم و برنامه‌ریزی ادامه کار

گزارش سومین جلسه حلقه مطالعه راهکارهای تبدیل آموزش از رده خدمات به رده تولید

به دنبال تلاش در رابطه با ارتقاء جایگاه آموزش در ایران، مرکز الگوی اسلامی – ایرانی پیشرفت، حلقه‌ای را تشکیل داده که در خانه ریاضیات اصفهان مستقر شده است. از جمله اهداف محوری این حلقه‌ها گفتمان‌های عالمانه و کارشناسانه حول موضوعات مرتبط با پیشرفت آموزش، بالا بردن ظرفیت‌های علمی و تخصصی جامعه، شناسایی و به تدریج ایجاد بسترهایی برای نقش آفرینی آن‌ها است. سومین جلسه در تاریخ 13 شهریورماه 1393 در محل خانه ریاضیات اصفهان با حضور افراد مذکور از ساعت10 تا 17 تشکیل شد.
مدعوین : آقایان مهندس محمدعلی اسماعیل‌زاده (گروه آسمان)، دکتر علی دانایی (دانشگاه اصفهان و خانه ریاضیات اصفهان)، دکتر علی رجالی (دانشگاه صنعتی اصفهان و خانه ریاضیات اصفهان)، دکتر محمدرضا سرکار آرانی (دانشگا تیکیو- تاکیو)، دکتر سروش علیمرادی (دانشگاه صنعتی اصفهان)، مهندس عبدالحسین نفیسی (پژوهشگر اقتصاد و آموزش و پرورش)، مهندس نوید (دبیر کل شورای عالی وزارت آموزش و پرورش) و خانم‌ها زهرا شکوهی (سازمان سنجش و آموزش کشور)، مریم وحید (دانشجوی دکتری ریاضی مالی و همکار خانه ریاضیات اصفهان) و ندا همتی پور (همکار خانه ریاضیات اصفهان)
در ضمن در این جلسه افراد زیر نیز شرکت داشتند : آقایان: صادق صادق‌پور (دفتر آموزش دبستانی وزارت آموزش و پرورش)، سید محسن گلدان‌ساز (بازنشسته آموزش و پرورش)، محمد ناصری (سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش)، علیرضا هاشمی‌زاده (اداره کل، انجمن‌های علمی آموزشی معلمان ریاضی استان) و خانم‌ها فاطمه احمدپور (دانشجوی دکتری آموزش ریاضی کرمان و همکار خانه ریاضیات اصفهان)، سیمین-دخت ا… بخش (دبیر ریاضی و همکار خانه ریاضیات اصفهان) و فاطمه هانی طبائی (دبیر ریاضی و همکار خانه ریاضیات اصفهان)
غایبان جلسه : آقای دکتر عمادزاده، آقای دکتر اسماعیلی

در ابتدا آقای دکتر دانایی، مدیر خانه ریاضیات اصفهان، با نام خدا جلسه را آغاز کردند و از حضور تمامی دوستان مخصوصا همکارانی که از تهران آمدند، تشکر کردند.  سپس آقای دکتر رجالی، دبیر حلقه، مروری بر نکات مطرح شده در جلسه قبل داشتند :

• آموزش، بعنوان مهمترین نیروی تولیدی کشور است.
• نتایج تیمز و المپیاد غیرهمبسته هستند.
• داده‌های ایالت‌های مختلف آمریکا نشان می‌دهند که هزینه آموزش در بهبود آموزش تاثیر ندارد.
• تاثیر مهاجرین بر اقتصاد بعضی کشورهای پیشرفته مانند آمریکا مهم است.
• داده‌های کشورهای مختلف نشان می‌دهد که حقوق معلمان و وضعیت نتایج آزمون‌های تیمز رابطه مستقیم دارند.
• ارزش‌گذاری به معلمان در جامعه (جایگاه اجتماعی معلمان) اهمیت دارد.
• بررسی‌های انجام شده در ایالت کبک (Quebec) نشان می‌دهد در ایالت کبک، از زمانی که آزمون‌های پیشرفت تحصیلی جهت ارتقا معلمان، توسط انجمن معلمان متوقف شده است، شاهد رکود آموزشی است.
• اگرچه جذب دانشجویان خوب، برای دوره‌های آموزش معلمان (مثل دانشگاه فرهنگیان) انجام شده است، ولی نگرانی‌هایی بر نحوه مناسب تربیت آنان وجود دارد.

در این پیشنهاداتی برای تقویت مراکز تربیت معلم با همکاری دانشگاه‌ها و استفاده از امکانات دانشگاه‌ها برای ارتقا کیفیت آموزشی ارائه شد. سپس گزارشی تحت عنوان 2013 Global Teacher Status Index که توسط موسسه VARKEY GEMS انگلستان تهیه شده را ارائه دادند. از جمله نکات مطرح شده به شرح زیر می‌باشد :

• حقوق معلمان باید افزایش یابد، اما مکانیزم افزایش حقوق باید براساس عملکرد معلم باشد، نه براساس معیارهایی مثل تعداد مقالات.
• تغییر نوع نگرش مسئولان جامعه به معلمان و آموزش
• پیشنهاد به وزیر آموزش و پرورش برای نامگذاری سال آینده به عنوان سال آموزش
این مقاله به سوالات زیر پرداخته بود:
• مسئولان جامعه چقدر به سیستم آموزشی اعتقاد دارند؟
• مسئولان جامعه چقدر به معلمان اعتقاد دارند؟
• آیا اتحادیه‌های صنفی معلمان قدرتمند هستند؟
• جایگاه اجتماعی معلمان چیست؟
• آیا خانواده‌ها فرزندانشان را تشویق می‌کنند که معلم شوند؟
• آیا خانواده‌ها فرزندانشان را تشویق می‌کنند که به معلم احترام بگذارند؟
• درباره حقوق معلمان چه‌طور فکر می‌کنند؟
• افزایش حقوق معلمان به چه صورت باید باشد؟

سپس در این رابطه، نکات زیر توسط حاضرین در جلسه مطرح شد :

• زمانی که همبستگی را بررسی می‌کنیم، در نظر داشته باشیم که آیا رابطه علّی هم وجود دارد و همین همبستگی را تایید می‌کند یا خیر.
• چه مکانیزمی برای ارتقاء کیفیت آموزشی وجود دارد که عاملی برای ارتقاء معلمان باشد.
• منظور از کیفیت چیست ( باید معیارهای کیفیت را درست تعریف کنیم ).
• مدیریت سیستم آموزشی ما در 50 – 60 سال گذشته به شکلی بوده که مرتبا افراد با انگیزه (معلمان) را دفع کرده است و ما باید روی این موضوع بحث کنیم.
• برای مطرح کردن بحث‌های کیفی احتیاج به یک پشتوانه‌ی کمی است که بتوان ادعاها را ثابت کرد. به همین دلیل نتایج مسابقه بین‌المللی تیمز را مورد بررسی قرار دادیم. معیارهای بین المللی مسابقه تیمز می‌تواند به عنوان معیار کمی، وضعیت آموزش را نشان بدهد.
• پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان به عنوان یک بهره‌وری از کار معلم، می‌تواند در ارزش‌گذاری موثر باشد.
• باید هرم «کوچک‌انگاری نظام آموزش» را برعکس کنیم تا پیش‌دبستانی و دبستان هم ارزش داشته باشند.
• از منظر فرهنگی گروه حاکم بر جامعه نقد و بررسی شود.
• در این مکانیزم افزایش حقوق، براساس عملکرد یا هر معیار دیگری، برای معلمان خوب، حس بی‌عدالتی ایجاد نکند. باید در نظر داشته باشیم روی بعضی از معیارها نظیر ایجاد فضای همکاری در دانش‌آموزان و بالا بردن اعتماد به نفس در دانش‌آموز، ابزاری برای سنجیدن عملکرد معلم نداریم.
• برای مشخص کردن شاخص‌ها باید کارگروه تشکیل شود.
• اگر حقوق را وابسته به عملکرد کنیم، چون عملکرد را نمی‌شود به راحتی سنجید، مشکل پیش می‌آید.
• کیفیت آموزش پرورش را باید به گونه ای کمیتی کرد و بر روی آن قیمت گذاشت و این کار بسیار سختی است.
• لازمه‌ی این‌که آموزش و پرورش بتواند به معلمانش بر اساس عملکرد دانش‌آموزان دستمزد بپردازد، این است که آموزش و پرورش هم بودجه‌ خود را از دولت یا مرجع بالاتری براساس عملکردش بگیرد.
• باید به تجربیات گذشته احترام بگذاریم و از آن‌ها بهره ببریم.

سپس به نکات زیر اشاره کردند :

• تغییر ساختار درآموزش و پرورش از نظر کیفیت، کم‌اثرترین پدیده و از نظر مدیریتی مصیبت‌بارترین است.
• در سال 1371 نظام آموزش متوسطه در بدترین شرایط اجتماعی – رفاهی قرار گرفت.
• در طی سال‌های متوالی ما شاهد این بودیم که با تغییر وزیر آموزش و پرورش، پژوهش‌های صورت گرفته برای بازیابی مشکلات نظام آموزشی و راه‌کارهای به دست آمده نادیده گرفته می‌شود و این عمل مورد بازخواست قرار نمی‌گیرد.
• تغییر باید به تدریج رخ دهد و از خارج نظام آموزشی باید شروع شود.
• نگاه بیرون به آموزش و پرورش نگاه منفی است.
• عملکرد وزیران آموزش و پرورش در مقایسه با سایر وزیران وقت خود ضعیف است.
• باید توده‌ی آموزش و پرورش را تحلیل کنیم.
• معاون متوسطه اداره کل آموزش و پرورش اصفهان توضیح می‌دادند که شهر اصفهان بیشترین مدرسه فرسوده را دارد، می توان از فارغ‌التحصیلان این مدارس کمک گرفت که مدرسه فرسوده‌ای که خودشان در آن درس خواندند را درست کنند. انجام این کار، مدیریت خوب درون آموزش و پرورش می‌خواهد.
• نگاه سیاسی امنیتی به آموزش و پرورش وجود دارد و ما باید بزرگان را قانع کنیم، برای تربیت فرزندانمان در مواردی می‌توانیم از کشورهای خارجی کمک بگیریم.
• آموزش و پرورش منضبط‌ترین، مظلوم‌ترین و صرفه‌جوترین وزارتخانه در کشور است.
• در نظام آموزشی به تجربه گذشته احترام بگذارند.
• معلمان برای رسیدن به نیازهایشان باید مطالبه‌گر باشند
• هرچه سنتی‌تر به آموزش و پرورش نگاه کنیم، نتیجه عکس می‌گیریم.

پس از صحبت‌های ایشان دکتر رجالی تاکید کردند که آموزش رکن اصلی است. سایر نظراتی که در این جلسه مطرح شد، عبارتست از :

• به آرامی باید این نکات مطرح شده در این نشست‌ها و حلقه‌ها را در خانه، محل کار، سازمان، سیاست و در فرهنگ ترویج دهیم.
• در بسیاری از موارد بهتر است به جای بررسی این¬که چه کنیم به این موضوع بپردازیم که چه کارهایی انجام ندهیم.
• واژگان متحدی به کار برده نمی¬شود.
• بحث خدمات و تولید یک بحث اجتماعی است.
• ژاپن درحال از دست دادن دهک اول دانش‌‌آموزانش است. در ایران نیز، مانند ژاپن، اولیا دانش آموزان کم کم به این نتیجه می رسند هزینه ای که صرف تحصیل فرزند خود می کنند و نتیجه‌ی مطلوب را نمی بینند، بهتر است صرف سایر نیازهای فرزند خود کنند.
• مشکل آموزش و پرورش با افزایش بودجه حل نمی‌شود.
• اتحادیه‌ی معلمان ژاپن جایگاه بالا و مهمی دارد.
• ما باید ببینیم سهم «من» چیست؟ خودمان چه کردیم؟ نه اینکه از وزیر و … بخواهیم کاری انجام دهند.
• اگر متوسط نمره تیمز را ۴۰۰ بگیریم، ۵۱ درصد دانش‌آموزان جهان زیر متوسط هستند، و این درصد برای ژاپن تنها یک درصد است.
• در صورتی به زبان متحد می‌رسیم که به جای پرداختن به معلم باید به معلمی پرداخت.
• کارهایمان را به دیگران واگذار نکنیم.
• صورت مسئله را باید درست تعریف کنیم.
• هدفمان باید قابل دسترسی و قابل اندازه‌گیری باشد.
• با اطلاعات و داده‌هایی که به دست می‌آوریم مسائل را آنالیز کنیم و تشخیص راه‌حل را به متخصصان بسپاریم.
• مساله ما ممکن است این باشد که چه‌طور احساس نیاز ایجاد کنیم.
• نحوه صورت‌بندی مساله و بیان پرسش مهم است.

پنج کتاب معرفی شده در این جلسه :

1- اقتصاد ایران: توسعه، برنامه‌ریزی، سیاست و فرهنگ نوشته‌ی: دکتر حسین عظیمی (آرانی)
2- آموزش و توسعه مباحث نوین در اقتصاد آموزش نوشته‌ی: عباس معدن دار آرانی، محمدرضا سرکارآرانی
3- فراسوی رشد اقتصادی پیش درآمدی بر توسعه‌ی پایدار، مترجمان: محمدرضا سرکارآرانی، عباس معدن‌دارآرانی
4- آنچه با پول نمی‌توان خرید، نویسنده: مایکل سندل، مترجم: حسن افشار
5- در جستجوی جامعه‌ی بلند مدت، نویسنده: کریم ارغنده‌پور

در گفتگویی که پیرو صحبت‌های آقای دکتر سرکارآرانی انجام شد، نکات زیر مطرح شد :

• «من» گفتن بستر مناسب لازم دارد و آن بستر در اینجا فراهم نیست.
• انجمن معلمان در آموزش و پرورش ایران جایگاهی ندارد و آموزش و پرورش به این انجمن بهایی نمی‌دهد.
• ایران اوضاعی مشابه ژاپن و کره در ریزش دانش‌آموزان دارد. به خصوص در دوره پیش‌دانشگاهی که دانش‌آموزان دغدغه کنکور دارند.
• در سطح دانشگاه هم شانس قبولی دانشجوی دانشگاه‌های دولتی در کنکور فوق لیسانس، از متوسط دانشگاه‌های پیام‌نور و آزاد کمتر است.
• شغل معلمی در جامعه یک حداقل‌هایی می‌خواهد.
• باید بستری وجود داشته باشد که در آن بتوانیم به معلمی بپردازیم.
• معلم در ایران تعریف ندارد.
• چگونه احساس نیاز به وجود آوریم؟
• چه چیزهایی می‌تواند آموزش را ارتقا دهد؟
• اگر بتوانیم توجه را به این سمت ببریم که بنگاه‌های کوچک و بزرگ کشور، به عنوان مسئولین اجتماعی به ارتقا آموزش منطقه خود کمک کنند، بسیار اثرگذار خواهد بود.
• همه جامعه باید کمک کنند که جامعه را تبدیل به مدرسه کنیم.

در جلسه بعداز ظهر خانم همتی‌پور گزارشی را تهیه کرده و ارائه دادند که نکات زیر در آن مطرح شد :

• گسترش فناوری‌های جدید و نقش آن در آموزش و پرورش، سرمایه‌گذاری بیشتر دولت در بخش آموزش را ضروری ساخته است.
• از این رو نظام آموزش و پرورش و دولت باید در کنار پرداختن به کمیت‌ها (توسعه دسترسی به آموزش) به کیفیت آموزش‌های داده شده (فرصت¬های آموزشی و محصول آموزش) هم توجه کنند.
• برای بررسی کیفیت آموزش در سایر کشورها، بهترین روش بررسی عملکرد آنان در مسابقات و آزمون‌هاست. به دلیل وجود نداشتن آزمونی مطابق با استانداردهای جهانی در ایران و چند کشور دیگر نتایج مسابقه TIMSS را مورد بررسی قرار می‌دهیم.
• با بررسی متغیرهای گوناگونی به این نتیجه رسیدند که هزینه آموزش و مربع هزینه آموزش با نمرات تیمز با هم تاثیرگذار بوده است.
• حقوق مکفی معلمان می‌تواند متغیر اثرگذار دیگری باشد.
• یافته‌های سازمان جهانی یونیسف نشان می‌دهد که مهم‌ترین عامل ضربه زننده بر دسترسی بیشتر کودکان به آموزش عمومی، سطح حقوق و دستمزد معلمان است.
• بررسی ها بر اساس داده‌های یونسکو، که شامل داده‌های سالانه بودجه ایران هم هست، انجام شود.
• بررسی‌ها نشان می‌دهد در کشورهای پیشرفته، هر چه میزان درآمد معلم کمتر از مشاغل دیگر باشد، افراد با کیفیت پایین‌تر، در نقش معلم، جذب نظام آموزشی خواهند شد.
• در بررسی‌های انجام شده رابطه‌ای خطی بین حقوق معلمان و درآمد سرانه وجود دارد.
• حقوق معلمان در میزان رشد دانش‌آموزان می‌تواند تاثیرگذار باشد.
• آموزش و پرورش باید مردم را در تصمیم گیری‌ها دخالت دهد و بدنه تصمیم‌گیری مدارس هیئت‌امنا یا انجمن اولیا و مربیان باشد.
• رابطه عملکرد و دستمزد را باید بررسی کرد.
• به جای اینکه فکر کنیم چگونه میزان بودجه آموزش را افزایش دهیم، به این مساله فکر کنیم که این بودجه باید صرف چه کارهایی بشود.
• باید نمرات و بودجه مناطق مختلف اصفهان (یا استان‌های مختلف) بررسی شود. که این کار به دلیل سیاست آموزش و پرورش و تجمع معلمان با سابقه و تحصیلات بالاتر در یک ناحیه سخت است.
• به کمک آموزش و پرورش، باید متوسط حقوق ثابت معلم، میانگین سال‌های تحصیل و میزان دریافتی ماهانه آن‌ها را در اختیار داشت و با هم مقایسه کرد.
• در برخی کشورها در جهت همگانی کردن آموزش، سرمایه‌گذاری هنگفتی شده است، و این سرمایه‌گذاری‌ها به شکل پایداری در جامعه آن‌ها حفظ شد.
• برای مشارکت همگانی درصدی از یارانه‌ای که دولت صرفه‌جویی می‌کند، به آموزش و پرورش اختصاص داده شود.
• در آموزش عالی معلمانی باید تربیت کنیم که استاندارد لازم را برای سیستم آموزش داشته باشند، که طبق آن آموزشی که می‌دهند، حقوق بالا برود.
• خانواده‌های هر منطقه به مدارس کمک کنند. می‌توان با این کار افراد جامعه را از معافیت مالیاتی بهره‌مند کرد.
• بهتر است بخش خصوصی، در آموزش و پرورش منطقه خودش سهیم باشد.
• اگر خانواده‌ها بیش از حد در آموزش دخالت کنند، ایجاد مانع می کنند؟
• باید کاری کنیم که امضای «معلم» اعتبار داشته باشد.
• تا وقتی که بحث معیشت مطرح است، عملکرد را وارد درآمد نکنیم.